Mnogi veruju da je u korenu vidovdanskog kulta u Srba zapravo naš drevni paganski bog Svetovid, s obzirom da u Pravoslavnoj crkvi Sveti Vid ne igra važnu ulogu. Ako je to tačno, i ako uzmemo u obzir sve ono što se dogodilo na dan 28. juna u poslednjih hiljadu godina, pitanje iz naslova ima smisla

Svetovid, slika Konstantina Vasiljeva iz 1971. Foto: varvar.ru

Svetovid, slika Konstantina Vasiljeva iz 1971. Foto: varvar.ru

Sveti Vid je ranohrišćanski svetitelj rođen na Siciliji a pogubljen u Rimu početkom 4. veka, u vreme progona za vreme careva Dioklecijana (poreklom iz Duklje i Dalmacije) i Maksimijana.

Sredinom 8. veka njegove su mošti prenete u Pariz, da bi osamdeset godina kasnije bile predate benediktinskom nemačkom manastiru Korvej koji postaje središte kulta ovog svetitelja; praška katedrala koja dominira i zamkom i čitavim gradom posvećena je upravo Svetom Vidu. Tokom kasnog srednjeg veka u Nemačkoj se raširio Ples Svetog Vida koji je podrazumevao kolektivni, masovni ples do iznemoglosti pred njegovim kipom koji je, verovalo se, lečio od duševnih bolesti; kasnije se ovaj običaj proširio i na Češku i Poljsku, mada, ako uzmemo u obzir ono o čemu će biti reči u nastavku, nije nemoguće da je bilo i obrnuto.

Rimokatolička crkva ga proslavlja 15. juna, dok se u Pravoslavnoj crkvi ne štuje toliko da bi imao sopstveni dan. Šta više, u Srpskoj pravoslavnoj crkvi je sve do 1892. godine 15. jun (po julijanskom koji koristi SPC, po gregorijanskom je to 28. jun) bio posvećen Svetom Amosu, kada je postao posvećen Svetom knezu Lazaru i svetim mučenicima srpskim i kada je zvanično dobio naziv Vidovdan; sve do tada narod je proslavljao Vidovdan u potpunosti nezavisno od Crkve, koja ni danas dakle ne slavi Svetog Vida tog dana.

Slika Svetog Vida iz Nirnberške hronike 1493. godine. Foto: Wikimedia Commons/Alekjds

Slika Svetog Vida iz Nirnberške hronike 1493. godine. Foto: Wikimedia Commons/Alekjds

Mnogi su pokušali da objasne ovaj očigledni rascep između crkvene i narodne tradicije, pa se tako ukazuje na činjenicu da je hrišćanstvo na naše prostore prvo došlo sa Rimom te da smo tek sredinom 9. veka potpali pod jurisdikciju Carigrada, kao i na mogući uticaj rimokatoličkih saskih rudara koji su u velikom broju živeli u srednjevekovnoj Srbiji.

Konačno, ukazuje se i na mogućnost da kult Svetog Vida kod Srba i Slovena uopšte nema veze sa samim svetiteljem već sa našim paganskim bogom Svetovidom čije je obožavanje sa nametanjem hrišćanstva postalo zamaskirano poštovanjem svetitelja sličnog imena.

KO JE SVETOVID?

Jedan od najvećih slovenskih bogova koji je posebno bio štovan među baltičkim Slovenima na ostrvu Rujnu, i kod Srba na Balkanu kojima je (možda) bio vrhovni bog.

Kip slovenskog boga Svetovida. Foto: Wikipedia/Lapplaender

Kip slovenskog boga Svetovida. Foto: Wikipedia/Lapplaender

Njegovo ime se pokušava objasniti na različite načine. “Svet” se po nekima odnosi na svet u smislu Zemlje, a tome u prilog ide činjenica da opis njegovih kipova prikazuje glave koje gledaju na sve strane sveta (slično Janusu). Drugi, pak, misle da je u korenu značenja ovog prefiksa “svet” zapravo ideja vođe, moćne osobe, pobednika. Treći misle da se odnosi na svitanje, zoru, pa bi on bio “onaj koji sviće“.

Što se tiče sufiksa “vid”, ima ih koji misle da se radi o reči “vit” što je značilo “reč”, a ima i onih koji misle da je u pitanje skraćenica od “vitez”, kao konjanik, što bi možda moglo da se dovede u vezu sa Tračkim konjanikom.

Treći smatraju da “vit” dolazi od sanskrtskog “vi” ili “ve” sa značenjem “duvati” (zato kažemo “vejati”), a tome u prilog ide svedočanstvo da slovenski žreci prilikom čišćenja njegovog hrama nisu smeli da dišu. Konačno, tu su oni koji ovo povezuju jednostavno sa vidom, pa bi Svetovid bio onaj koji vidi ceo svet, onaj koji je sveznajući.

Slavljenje Svetovida na ostrvu Rujnu, slika Alfonsa Muhe. Foto: Wikipedia/russianculture.wordpress.com

Slavljenje Svetovida na ostrvu Rujnu, slika Alfonsa Muhe. Foto: Wikipedia/russianculture.wordpress.com

Svetovid je bio bog rata i zaštitnik plodnih njiva; ovo je inače uobičajena kombinacija kod drevnih naroda, kao kod rimskog boga Marsa. To se, naravno, savršeno uklapa u kult Vidovdana kod današnjih Srba, u kontekstu Kosovske bitke.

Opis njegovog hrama u Arkoni na tom ostrvu Rujnu (koje se danas u Nemačkoj naziva Rigen) koji imamo od hrišćanskih pisaca Saksa Gramatika i Helmonda pokazuje nam koliko je zapravo on bio značajan našim precima. U centru grada nalazio se drveni hram ukrašen obojenim drvorezom i dvostrukom ogradom, a u njemu je bila divovska statua boga sa četiri vrata i četiri glave, obrijane brade i ošišane kose.

U desnoj ruci kip je držao rog izrađen od raznih vrsta metala, a njega je sveštenik svake godine punio vinom te na osnovu isparenja proricao da li će godina biti rodna ili ne. U levoj ruci, koja je bila spuštena niz telo, bog je držao luk. Pokraj njega bili su uzda i sedlo (setimo se opet Tračkog konjanika), kao i veliki mač sa kanijom i balčakom od srebra.

Vitezovi Arkone, predvođeni Svetovidom na nebu. Slika Konstantina Vasiljeva iz 1969. Foto: varvar.ru

Vitezovi Arkone, predvođeni Svetovidom na nebu. Slika Konstantina Vasiljeva iz 1969. Foto: varvar.ru

Žreci su jednom godišnje, u vreme žetve, prinosili žrtve ispred hrama, a Svetovida pozivali da otadžbini podari slavu te narodu bogatstvo. Ispred kipa je potom postavljan kolač premazan medom, iza koga je stajao obrednik i pitao okupljeni narod da li ga vidi; oni bi rekli da ga vide, a on je iskazivao želju da ga naredne godine ne vide da bi žetva bila obilnija.

U ovom je svetilištu takođe čuvan beli konj za koga se verovalo da pripada Svetovidu; konja niko nije smeo da dodirne, samo su ga žreci smeli napasati i opremati. Narod je verovao i da ga Svetovid na tom konju predvodi u borbama protiv dušmana. Korišćen je i za gatanje, pa su pred polazak u rat sveštenici ispred hrama postavljali koplja i izvodili ga osedlanog da preko njih pređe; ako konj pri preskakanju krene prvo desnom nogom, rat će se završiti povoljno, a ako krene levom, rat mora da se odloži.

Hram u Arkoni je razoren 1168. godine od strane hrišćanskih germanskih armija kao jedno od poslednjih uporišta paganizma u tom delu Evrope. Nekoliko vekova ranije, tačnije 873. godine,vizantijski car Vasilije I porušio je Srbima u Neretljanskoj oblasti sva svetilišta i kipove osim onog najvećeg koji je bio posvećen Svetovidu; ono je “pročišćeno” i pretvoreno u crkvu posvećenu Svetom Vidu.

Biskup Absalon uništava hram boga Svetovida u Arkoni, na ostrvu Rujnu, na Vidovdan 1168. godine. Foto: Wikipedia/hopegallery

Biskup Absalon uništava hram boga Svetovida u Arkoni, na ostrvu Rujnu, na Vidovdan 1168. godine. Foto: Wikipedia/hopegallery

ŠTA SE SVE U SRPSKOJ ISTORIJI DESILO NA VIDOVDAN?

Šta nije! Krenimo redom, od 1389. godine (verovatno se i mnogo štošta na taj desilo i pre toga, ali je nezabeleženo) kada su se na polju Kosovu sukobile otomanska vojska na čelu sa sultanom Muratom i srpska vojska predvođena knezom (u narodu carem) Lazarom. Kao što znate, u toj bici Miloš Obilić je zaklao turskog padišaha a njegov čin je jedan od dva stuba Kosovskog mita (drugi je žrtvovanje ovozemaljskog carstva radi nebeskog). Sama bitka je okončana “remijem”, ali su Turci iskoristili okolnosti mnogo bolje.

Potom postoji prekid od nekoliko vekova; možemo nagađati da su se mnoge bitne stvari desile na ovaj dan i u međuvremenu, posebno ako imamo u vidu šta se sve 28. juna dogodilo u poslednjih vek i po, ali nećemo to raditi, pa ćemo direktno skočiti na 1881. godinu kada je sklopljen tajni dogovor između kralja Milana Obrenovića i cara Franje Josifa kojim je Austrougarska Srbiju podržala u obnovi kraljevine (ta podrška je bila ključna, bez nje ne bismo uspeli) u zamenu za prestanak davanja podrške srpskim nacionalnim elementima koji su unutar Dvojne monarhije radili na njenom razbijanju.

Kosovska bitka. Foto: Wikipedia / WhiteWriter

Kosovska bitka. Foto: Wikipedia / WhiteWriter

1914. godine Gavrilo Princip vrši atentat u Sarajevu nad prestolonaslednikom Austrougarske nadvojvodom Francom Ferdinandom (opšte je prihvaćeno da se radi o politički najuspešnijem atentatu u istoriji ljudske vrste), što pokreće već spremljene točkove i dovodi do Prvog svetskog rata.

Tačno pet godina kasnije, 1919, potpisan je Versajski sporazum čime je okončan sukob između Antante i Nemačke; nakon toga uslediće Pariska mirovna konferencija.

1921. godine kralj Aleksandar I Karađorđević proglašava ustav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, koji će nakon toga biti poznat kao Vidovdanski ustav.

Grafit posvećen Gavrilu Principu. Foto: wikipedia, Goldfinger, CCA 3.0

Grafit posvećen Gavrilu Principu. Foto: wikipedia, Goldfinger, CCA 3.0

1948. godine Informbiro objavljuje svoju čuvenu “Rezoluciju” kojom počinje politički sukob Sovjetskog Saveza i njegovih satelitskih, marionetskih država u Istočnoj Evropi sa FNR Jugoslavijom.

1989. godine na obeležavanju 600. godišnjice Kosovske bitke Slobodan Milošević drži govor na Gazimestanu koji mnogi smatraju prekretnicom u postojanju Jugoslavije; navodno, tek posle toga Slovenci počinju da uzimaju u obzir otcepljenje koje je do tada podržavala manjina u tamošnjem Savezu komunista.

Slučajno ili ne, 2001. godine, baš na Vidovdan, Slobodan Milošević je izručen Haškom tribunulugde mu se sudilo za zločine koje su srpske snage počinile na Kosovu i Metohiji tokom 1998-99. godine. Umro je u pritvoru u Sheveningenu i nikada nije osuđen za ono što mu se stavljalo na teret.

Pet godina kasnije, 2006, Crna Gora je primljena u Ujedinjene nacije.

2008. tadašnja Vlada Republike Srbije doneće Deklaraciju o osnivanju Skupštine Zajednice opština Autonomne pokrajine Kosovo i Metohija, kao pokušaj da se odgovori na samoproglašenje Republike Kosova.

Ako je pretpostavka o paganskom korenu proslavljanja Vidovdana tačna, i ako bog Svetovid zapravo stvarno postoji (što je, naravno, malo verovatno), vredi ponovo postaviti pitanje iz naslova: šta ovaj drevni slovenski bog poručuje srpskom narodu već hiljadu godina? šta pokušava da nam kaže?

(O. Š.)

365 COMMENTS

  1. I think this is among the most significant information for
    me. And i’m glad reading your article. But want to remark on some general
    things, The web site style is great, the articles is really nice : D.

    Good job, cheers

  2. I think that what you published made a bunch of sense. But, think
    on this, suppose you added a little content?
    I mean, I don’t want to tell you how to run your website,
    however suppose you added a post title that makes people desire more?
    I mean 28. JUN KAO SUDBINA: Da li bog Svetovid već hiljadu
    godina pokušava nešto da kaže Srbima?! (FOTO) (VIDEO) | Moj kutak is a
    little vanilla. You could peek at Yahoo’s front page and see how they create
    article titles to grab people to open the links.

    You might add a video or a related picture or two to get people interested about everything’ve written. Just
    my opinion, it might make your website a little livelier.

  3. Do you mind if I quote a couple of your posts as long as I provide credit and sources back to your website?
    My website is in the very same niche as yours and my users would definitely benefit from some
    of the information you present here. Please let me know if this
    ok with you. Regards!

  4. Please let me know if you’re looking for a article author for your
    weblog. You have some really great posts and I think I would be a
    good asset. If you ever want to take some of the load off, I’d absolutely love
    to write some material for your blog in exchange for a link back to
    mine. Please shoot me an email if interested.
    Cheers!

  5. I blog frequently and I truly thank you for your information. This
    article has truly peaked my interest. I will book mark your website and keep checking for new
    details about once a week. I subscribed to your RSS feed too.

  6. When buying gifts for children who love gadgets and gizmos, the Rubiks touch cube has to be one of the best presents on the market. But, because taste in females differ in many guys, there is a market for a range of female types. “We, as the source, can provide an application that can probably out-do anybody else, other than a client with whom we are working very closely and whose application might be equal to our own. Along the way of regression, we starve! C’mon. So hidden spy caras have DVR’s built into them making them very convenient to use.The essential thing that cos to mind when thoughtful of a formal dance, late afternoon wear and striking hall, every last one thinks of the foxtrot.There are nurous possibilities to suit your current needs to get low cost buzzmap. For the purpose of quiring proficiency and fa in the field of education, whatever may be the subject careful selection of auspicious mont is very essential. For Each household drinking is sometimes considering 300 in which to 600 yuan can enjoy the very best Japan dining, “Regardless Of money-sucking, nonetheless , pleasant. The splendid charisma of Foxtrot is the astounding variety of interpretations there can be of what is all in all such a simple dance.

  7. Women nоw bеlіеvе that when a man wear a jacket associated with leather while it will necessary man more pleasing аnd seductive lооk this іs bесаuѕe it makes a man who wear leather moncler outlet feel at ease. Moncler jackets аrе a symbol of style аnd fashion.Varsity jackets ѕtill are уet to lost thеir appeal then get proven to be very popular now.Therefore, be careful of this type of fashion thаt you adopt and get a Moncler jacket you’ll also hаs improved variety and оf course іs proved by acceptance thаt it is gained. Fashion changеѕ еvery season but introducing something odd is actually considered a fashion faux and absolutely more. When уou are heading tоwards a destination thаt’s on higher ground, expect а colder air compared together with location that’ѕ lower.

  8. They offered the most convenient to you аnd yоur family. When yоu and husband and your particular children head outdoors traveling, shopping or оthеr else, you might be аll ultimately moncler, is it suсh a superb and natural sight from the winter ice? In the eyes оf get arthritis аftеr breaking yоu are really enviable loved one. The stylish moncler men, the stylish moncler women, the cute moncler children, adding the beauty of the winter. So Moncler outlet coats are уоur considerate buddie.

  9. And here’s where we understand the biggest trend in wide-format for 2013: the continued “nichification” with the industry, as creative companies develop new and exciting print products. Lest this sound just like a form of commoditization—and in a very way it can be—the main focus will increasingly be on devising creative new customized products and applications for customers, as opposed to mass-produced printed materials. The emphasis are going to be on creativity. Think of computer as on-demand 3D printing. It also bears mentioning that each one these “hard copy” applications will must exist alongside non-print applications—think apps, mobile media, web 2 . 0, as well as other electronic applications. And even perhaps printed electronics and electronic signage.
    Label Printing

  10. hello there and thanks for your info ? I have definitely picked up something new from proper here. I did alternatively expertise several technical issues the usage of this web site, as I experienced to reload the site lots of instances previous to I could get it to load properly. I have been puzzling over in case your hosting is OK? Now not that I am complaining, but slow loading cases occasions will sometimes impact your placement in google and can injury your quality ranking if advertising and marketing with Adwords. Well I’m including this RSS to my e-mail and could glance out for much extra of your respective exciting content. Ensure that you update this once more soon..
    alexander mcqueen online store

  11. cartierlovejesduas This looks like a very comprehensive lab report. The numbers look great. Total number of good swimmers is very high. Low viscosity is generally not a super bad thing. Semen is viscous to enable it to stick to the cervix. Over time it liquefied enabling sperm to swim free. If viscosity is low, all the semen might fall out. You might want to consider having sex in missionary position to help semen stay in.
    bracelet alhambra van cleef

  12. My switchover was mainly seemless aside from billing reconfiguration, however
    as soon as the switch was made I can inform I am with a greater company.

  13. And in the mоѕt common оf moncler lovers, the handbags аrе indispensible all оf them since thеу love geared to thеіr moncler italia style using the bags from the same maker. As for thе moncler coats, they are great fоr you аѕ well, ѕincе they garments that bring commodity fetishism to outerwear, turning a basic intо a covetable task. Although theѕе coats are higher priced thаn thе bomber jackets and windbreakers, thеу could be good investment sіnсе you can keep thеm fоr a long time. A kid’s clothes trench coat that hits thе knees іs perfect for covering suits, whіle trenches made оf twill most stylish fоr casual looks.

  14. . Learning Vedas and the Sastras: At ti of studying the Vedas and the Sastras the Jupiter needs to be strong enough. Everything you ould do is create your special website, where your products can be presented in the best light. A New beh along together with a lake total the tual experience. Create and take part inside polls.Oklahoma University is a famous university of USA, located in Norman, Oklahoma.Charles points out that “Entering into another country can be a difficult thing for anyone, if you are going to compete with (those companies) that are already entrenched in that market.Stay and Play Pkages.gettingpersonal.It must be noted, that in general, the beneficial constellations of education are the Mrigasara, Puya, Punarvasu, Hasta, Aridra, Chitta, Sravana, Dhanistha and the Satabia.

  15. Ramillion offered ski bindings tоwards in france they Alpine defense force. He later obtained а further Grenoble merchant, Lionel Terray who dealt in sporting content articles and any reаlly powerful merchant оf tough camping equipment likе tents, sleeping-bags in addition to a uniquely lined cagoules аmong the additional particulars.

  16. Now, in thiѕ particular game inside, а beautiful girl is at Paris shopping, she will eradicate such boutiques. Helped hеr to find in the family clothing аnd equipment to buy. Try all, her hair and accessories fоr her, sо she lоokѕ verу smart. In whiсh means you nеed to make usе of а Moncler, clothes, hair kilts, and fashion оf things. Is thіs fact your dress excited. So enjoy thіs dress uр game lovely women.

  17. Please let me know if you’re looking for a article author for your weblog.
    You have some really good articles and I think
    I would be a good asset. If you ever want to take some of the load off, I’d absolutely love to write some content for your blog in exchange for a link
    back to mine. Please send me an email if interested.
    Thanks!

  18. Good day I am so delighted I found your blog page, I really found
    you by accident, while I was browsing on Askjeeve for something else, Anyhow I
    am here now and would just like to say thank you for a incredible post and a all round exciting blog (I also love the theme/design), I don’t have
    time to read it all at the moment but I have saved it and also included your
    RSS feeds, so when I have time I will be back to read much more, Please
    do keep up the fantastic b.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here